Kako bi reagovale srpska vlast i opozicija, ali i preovladjujći deo domaće javnosti, da se u na nekom zidu u centru Berlina pojavi mural sa likom generala Franca Bemea, prema čijoj naredbi je, u Kragujevcu, Kraljevu i drugde po Srbiji, 1941.godine i docnije, realizovana Hitlerova direktivu o ubijanju sto Srba za jednog ubijenog nemačkog vojnika, a 50 za ranjenog. Ili da se na zidu, u centru Berlina, pojavio mural sa likom majora Paula Keninga, koji je u Kragujevcu, od 19. do 21. oktobra 1941., organizovao streljanje blizu 3.000 apsolutno nedužnih žitelja Kragujevca i okoline.
Kakvu konsternaciju srbijanske vlasti i opozicije, kao i preovladjujućeg dela domaće javnosti, bi izazvala čineniuca da je nemačka Vlada, predvodjena Angelom Merkel (još uvek), poslala redovnu policiju i neonacističke i huliganske bande da štite murale Bemea i(li) Keninga od gradjana koji bi, s potpunim pravom, smatrali da nemačke vlasti, čuvanjem murala sa likovima osvedočenih ratnih zločinaca, neskriveno rehabilituje tu dvojicu zlikovaca. (In)direktno i ratnu politiku i zločine njihovih nalogodavaca.
Naravno, da je u današnjoj Nemačkoj takvo što i bukvalno – nemoguće. Deo nemačke štampe (Frankfukter algemajne cajtung, na primer) ozbiljno je, i s potpunim pravom, prošlog meseca zamerio nemačkim vlastima što je tek na osmu deceniju od streljanja u Kragujevcu, potpredsesdnica Bundestaga prisutvovala pomenu i komemorativnoj manifestaciji (Velikom školskom času u Šumaricama), kojom se obelažava sećanje na nedužne Kragujevćčane koje su 21. oktobra 1941., uz pomoć Ljotićevaca, streljali vojnici nemačkog Vemahtta. Diplomatski predstavnici Nemačke (mahom ambasadori) u Beogradu, godinama su prisustvovali komemoracijima u Šumaricama, ali je ove godine po prvi put Velikom školskom času prisustvovao neko od vodećih nemačkih političara, iz redova zakonodavne vlasti.
Pojedini austrijski mediji opet su, takodje s pravom, kritikovali vlast svoje zemlje što se nije setila ni da na osmu deceniju od teškog ratnog zločina nad civilima u Kragujevcu, u kojem su aktivno učestvovali i predstavnci Vermahta austrijske nardnosti, nije poslala nijednog svog predstavnika na ovogodišnju komemoraciju kraj Spomenika streljanim djacima i profesorima u kragujevačkim Šumaricama.
Ali, ono što je u Nemačkoj nemoguće, u Srbiji i njenom prestonom gradu je i te kako moguće. U centru Beograda, u Njegoševoj ulici na Vračaru, već danima, kao što je opštepoznato, stoji mural sa likom osudjenog ratnog zločinca Ratka Mladića, kojeg, pored policije, čuva i svakojaki bašibozluk okupljen u nacinalšvinističkim, odnosno neofašističkim organizacija koje su neskriveno u službi aktuelne vlasti u Srbije, na čelu sa Aleksandrom Vučićem. Jasno je kao dan da Vučić njegova vlast šalju one huligane da štite Mladićev mural, a da im potuljenu podršku u tome daje i gotovo kompletna srpska troprstaška opozicija (ko ne veruje nek pita Aidu Ćorović koju su Vučićevi huligani i policija onako brutalno hapsili zbog dva bačena jaja na mural osudjenog ratnog zločinca).
E sad, da li bi Aleksandar Vučić i njegova desna ruka Aleksandar Vulin – ta dvojica prononsiranih ratnih huškača i prodavaca tudje nesreće i krvi, koji su tom rabotom izgradili karijere i lagodan život – uprkos svoj svojoj bestidnosti – imali obraza i hrabrosti da mural sa likom ratnog zločinca koji je osudjen zbog ubijanja više hiljada nedužnih civila u Srebrenici, štite u Kragujevcu, gradu koji je, pre osam decenija, doživeo isti takav zločin i tragediju, samo od nemačkih ratnih zločinaca i njihovih domaćih pomagača. Rečenu dilemu teško je odgonenuti, jer su amoralnost i bestidnost one dvojice Aleksandara bezobalne.
Činjenica je, medjutim, da u Kragujevcu, za razliku od Beograda i Novog Sada, murala sa likovima ratnih zločanaca (Miloševića, Mladića i Karadžića) nema i da nikada nije ni bilo. Ovde nema ni deklarisanih ultranacionalističkih organizacija. I da se pojave, bilo bi krajnje neprirodno i nelogično da neofašističke ideje i delovanje šire i organizuju u gradu koji je teško stradao upravo od nacizma I fašizma, ne samo nemačkog, već I domaćeg (Ljotićevskog). U Kragujevcvu, opet za razliku od mnogih drugih gradova po Srbiji, jedna od glavnih ulica u strogom centru grada i danas nosi ime Ive Lole Ribara. U širem gradskom jezgru su ulice Dubrovačka, Istarska, Mostarska, Augusta Cesarca… Njihovi nazivi ne smetaju ni žiteljima tih ulica , ni ostalim Kragujevčanima. Nikada nije zabeleženo da su table sa nazivima tih ulica na bilo koji način oštećene ili oskrnavljene, niti da je iz tog grada poslata nacionalšovinistička poruka koja bi sablaznila deo domaće i medjunarodne javnosti.
Zato, vratite prestonicu u Kragujevac, da se ne bismo više brukali pred svetom. Kragujevac ima prestonički pedigre, u njemu je, što je notorna istorijska činjenica, i bukvalno stvorena moderna Srbija. Taj grad je ne samo istorijsko, već i geografsko središte države Srbije i njen glavni industrijski centar već gotovo dva veka. Vraćanjem prestonice u Kragujevac, Srbija bi, napokon, počela da se debeogradizuje, od čega bi koristi imali i Srbija i prenatrpani Beograd. Predsednik države i Skupštine mogli bi da ostane u Beogradu, dok bi sedište Vlade bilo smešteno u Kragujevac, a deo, ako ne i preovladjujući broj ministarstava lociran u Novom Sadu i Nišu, čime bi bio označen početak tako potrebne političke decentralizacije i teritorijalne regionalizacije Srbije.
Inicijativa o vraćanju prestonice u Kragujevac nikako nije nova. Naprotiv, prisustna je od njenog prvog izmeštanja (1839. ),kada ju je knez Mihajlo, na kratko, zbog pobune naroda, bio vratio u taj grad, da bi je, pod pristiskom Rusa, u aprilu 1841., dekretom definitivno izmestio u Beograd. U novije vreme, promovisana je nakon petoktobarskih promrena 2000-te, da bi je neretko potom zagovarali i drugi politički akteri, među kojima i lider Lige socijaldemokrata Vojvodine Nenad Čanak, upravo zbog divljanja neofašista u Beogradu i Novom Sadu, te stradanja centra Šumadije od nacista, zbog kojeg bi, kako je navodio, bilo teško zamisliti delovanje tih grupa u Kragujevcu.
Ima li, onda, šansi da prestonica u dogledno vreme bude vraćena u Kragujevac. Naravno da nema. Kragujevac u današnjoj Srbiji okovanoj patološkim nacionalšovinizmom, čija je jedna od karakteristika i bezdušna centralizacija vlasti, moći i, naravno, novca, nema ni teoretske šanse da mu se, kao Cetinju u Crnoj Gori, na porimer, da barem simboličan status prestonice. Tako je danas, tako će da bude i u ne tako dalekoj budućnosti, odnosno sve dok se, sudeći prema demografskim tendencijama i kretanjima, preostali gradjani Srbije ne bude okupili neposredno oko Save i Dunava, sa sadašnjim ili nekim novim vodjom na čelu.
Piše : Zoran Radovanović
